Het malle molentje

Ik ben een kleine stad. Vol mensen, steen, wegen, pleinen en bedrijven. Tussen al die cultuur ligt nog wat natuur: bomen, plantsoenen, een rafelrandje groen. Gecultiveerde natuur, dat wel. Mijn groen is niet zomaar ontstaan; het is getekend. Een groen vlakje op de tekentafel van de stedenbouwkundige, een keurige boom als stip in de legenda. De verhouding tussen mens en aarde lag al vast voordat de eerste schop de veengrond in ging.

Maar er is iets verschoven. Mijn groen is niet langer een rustpunt om op adem te komen; het is een strijdtoneel geworden. Een morele plicht.

Groen zijn en groen doen

Groen is heilig verklaard, en zoals dat gaat met nieuwe religies: de bekeerlingen zijn het fanatiekst. Mijn bestuurders lopen voorop in de processie. Dezelfde gezichten die de burger vermanend toespreken over hun gasfornuis, hun houtkachel of hun oude benzineautootje, stappen na de raadsvergadering fluitend de vliegtuigtrap op voor een klimaatcongres of een vliegvakantie.

Ik weet heus wel dat de aarde opwarmt, en ik verwacht geen heiligen in het stadhuis. Maar wie vanaf de kansel soberheid predikt met de koffer al gepakt in de gang, verliest elk gezag. Een voorbeeld dat zichzelf voortdurend tegenspreekt, is geen leiderschap. Het is morele aflaatpolitiek. Het goede doen is verworden tot groen doen,een pose voor de bühne, betaald door de burger.

De reuzen aan de horizon

En die pose heeft een nieuw icoon gekregen: de windturbine. Niet de trotse molens van weleer, maar industriële mastodonten van tweehonderd meter hoog.

Laatst las ik dat de haven er weer acht wil bijplaatsen. Eerder hadden mijn bestuurders hun zinnen gezet op het IJmeer, de Noorder IJplas en de Gaasperplas. Pas toen duizenden verontruste bewoners petities tekenden, bleken die recreatieplekken ineens toch ‘te kostbaar’. Het groen is in mijn straten blijkbaar onaantastbaar, totdat het de ambities van het stadhuis voor de voeten loopt. Dan moet het zonder pardon wijken voor staal en beton.

Ze verwoesten de horizon. Ze maken een gonzend, laagfrequent lawaai dat door merg en been gaat. Ze hakken jaarlijks talloze vogels uit de lucht. En als ze na twintig jaar zijn afgeschreven, blijven we zitten met duizenden kilo’s onverwoestbare wieken van glasvezel en giftige hars, die nergens gerecycled kunnen worden en ergens in een kuil verdwijnen.

Ik ken het verweer: een huiskat en een glazen kantoorgevel doden meer vogels, en tijdens het draaien stoot zo’n turbine geen gram CO₂ uit. Dat klopt. Maar de morele boekhouding van het stadhuis stopt angstvallig bij de gemeentegrens. Zonneparken verdringen het groen, en in de batterijen van de elektrische droom zit kobalt dat door kinderhanden in Congo uit de modder wordt gewroet. Het maagdelijk schone pronkt in mijn straten; de giftige rotzooi blijft achter in andermans bodem. Dat is geen duurzaamheid. Dat is koloniale arrogantie in een ecologisch jasje. Het heet geen redding, het heet uitbesteden.

De les van Sloten

In Sloten staat de Malle Molen. Eeuwenlang hield dat eigenwijze weidemolentje de polder droog, hij dankt zijn naam aan het feit dat hij zomaar begon te draaien als het hem zinde, wars van de wind, of maalde wanneer andere molens stilstonden. Jarenlang lieten mijn bestuurders hem verpauperen, tot hij onlangs met veel vertoon toch nog tot gemeentelijk monument werd geslagen. Een aandoenlijk relikwie van hout, riet en touwwerk.

Ziehier de Amsterdamse paradox. We knielen in eerbied voor een historisch houten molentje op een postzegel gras, maar planten zonder blikken of blozen zielloze windreuzen in de achtertuin van onze eigen inwoners.

Ik heb de echte molens nog gekend. Ze stonden op mijn bolwerken, stoer en tastbaar. Ze maalden het meel voor het brood op de plank, zaagden het hout voor de schepen aan de kade, en hielden de voeten van de Amsterdammers droog. De molenaar woonde erin met zijn gezin. Hij sliep met het gekraak van de raderen en het zware suizen van het zeildoek. Het was industrie, jazeker, maar industrie met een menselijke maat. Ze maalden niet voor subsidies, niet voor klimaatvinkjes en niet voor anonieme aandeelhouders. Ze maalden voor de mensen die eronder woonden.

De mallemolen

Don Quichot zag reuzen en dacht dat het molens waren; mijn stadsbestuur ziet industriële reuzen en noemt het natuur.

Dat is de tragiek van het huidige beleid. De Malle Molen in Sloten maalde nog uit pure noodzaak, met respect voor zijn polder en zijn mensen. Maar de stad zelf is inmiddels in een heel andere mallemolen beland: een doordraaiende kermis van morele zelfbevlekking, waar wethouders elkaar prijzen om hun groene vergezichten, terwijl het landschap sneuvelt, de bewoners worden genegeerd en de rekening over de schutting wordt geworpen.

Ik heb mijn molens ooit zien malen. Met doel, met ziel en voor de stad.

Wat ik nu zie, is een stadsbestuur dat doordraait in het luchtledige.

Hoor het ook eens van een ander...