Schuldige straten

Terwijl de zon schijnt en de tramrails glimmen, fietst ze over de Plantage Middenlaan richting de sportschool. Het is een onbezorgde dag in Amsterdam.

Op haar borst prijkt de leus ‘Free Palestine’. Een te grote koptelefoon drukt op haar smalle hoofd, één duim veegt machinaal over een scherm. De elektromotor van haar e-bike doet het zware werk. En het denken, zo lijkt het, besteedt ze inmiddels ook uit.

Onopgemerkt passeert ze de Hollandsche Schouwburg. De plek waar ze werden verzameld: mannen, vrouwen en kinderen. Geen onbekenden, maar buren. Gewone mensen, destijds opgehaald door andere gewone mensen. Niet door monsters, maar door de man op de hoek.

Ze trapt onverstoord door. Op haar rug staat een eenduidige boodschap: de contouren van de Joodse staat, volledig ingekleurd als Palestijnse vlag.

Geen naïeve stad

Ik heb het pamflet gezien. Ik ken de slogans. Ik weet hoe een beweging begint met een verhaal. Een versimpeld narratief. Een binaire wereld, strak opgedeeld in onderdrukten en onderdrukkers. In bezet en bezetter. Een verhaal waarin de ene groep bij voorbaat schuldig is, en elke kritische vraag als verraad wordt beschouwd.

Ik heb gezien wat er gebeurt als gewone mensen dat verhaal rücksichtslos overnemen.

In het begin niet eens uit diepe overtuiging, maar voor de gezelligheid. Om ergens bij te horen. Uit angst voor de kille stilte die valt zodra je nee zegt. Het is een vluchtige, dagelijkse berekening: wat kost het mij om mee te lopen? Wat kost het om te zwijgen? Wat kost het om te spreken?

Ik heb de eindafrekening van dat soort rekensommetjes gezien. De deportatielijsten. De plotseling lege huizen aan het Merwedeplein, in de Rijnstraat, op de Zuider Amstelaan.

Het meisje

Ze is jong, geworpen in een wereld die haar onophoudelijk vertelt wie ze moet zijn. Het algoritme dicteert wat populair is. Haar feed wijst de vijand aan. De continue stroom likes leert haar dat gehoorzaamheid wordt beloond en twijfel genadeloos afgestraft.

Dat shirt draagt ze als een sociaal uniform. Het is een toegangsbewijs.

Over de daadwerkelijke betekenis heeft ze waarschijnlijk nooit nagedacht. Niet ten diepste. Denken is vermoeiend en vereist moed. Meelopen is gratis.

De funnel

Wat ze niet ziet — en niet kán zien, want het is exact zo ontworpen — is dat haar scherm geen spiegel is, maar een trechter.

Gesponsorde verontwaardiging. Gemanipuleerde woede. Deze content is niet bedoeld om te informeren, maar om te activeren. Om haar te bevestigen in haar gelijk en te isoleren van iedereen die anders denkt. Hoe extremer de boodschap, hoe prominenter in beeld. Elke klik vernauwt haar wereldbeeld een stukje verder.

In dat donkere echoputje is nuance een zwakte. Een vraag stellen staat gelijk aan ontkenning. Begrip tonen voor de ander is normalisering van het kwaad.

Ze is niet dom. Ze zit verstrikt in een technologisch web dat geavanceerd genoeg is om haar de illusie van vrijheid te geven.

Kant-en-klare antwoorden

Mocht je haar vragen: maar wat vind je dan van de terreur op 7 oktober? Festivalgangers verkracht en uitgemoord, kinderen geëxecuteerd voor de ogen van hun ouders, baby’s onthoofd, gijzelaars uitgehongerd en gemarteld in donkere tunnels? Dan liggen de antwoorden al klaar. Niet door haarzelf geformuleerd. Aangereikt door influencers, geoefend in verhitte threads, groepsgewijs gevalideerd in de commentsecties.

Ontkenning. Ze gelooft immers uitsluitend wat haar voorgekauwd wordt.

Context. Er is altijd context. Maar vreemd genoeg altijd maar in één richting.

Verzet heeft nu eenmaal een prijs. Een prijs die handig genoeg door anderen wordt betaald.

Je mag een andere cultuur niet beoordelen. Met uitzondering van één specifieke cultuur. Die is altijd vogelvrij.

Ik herken deze retoriek. Ik heb deze zinnen eerder gehoord, in andere talen, in aanzienlijk donkerdere jaren. De onderliggende structuur is identiek. Het doelwit helaas ook.

Eén vraag

Straks stapt ze de sportschool binnen. Het shirt als moreel schild, de koptelefoon als ondoordringbare muur. Op de loopband trapt ze straks de interne leegte eruit.

Eigenlijk zou ik haar maar één ding willen vragen.

Niet: ben je het er wel echt mee eens?

Maar: heb je er ooit zélf over nagedacht? Of heb je simpelweg de verwachtingen van je bubbel gekopieerd en dat vervolgens je overtuiging genoemd?

Dat is namelijk het enige onderscheid dat er toe doet: het verschil tussen een denkend mens met een eigen mening, en een mens gereduceerd tot doorgeefluik van andermans haat.

De namen op de muur

In de Hollandsche Schouwburg staan namen in de muur gegrift.

Geen namen van daders, maar van mensen die bruut zijn weggewist.

Verdwenen omdat gewone mensen — jongeren, bange mensen, meelopers — op een zekere dag besloten dat het comfortabeler was om te zwijgen dan om stelling te nemen.

Dat was geen grootschalig, kwaadaardig meesterplan in hun hoofden. Het was een opeenstapeling van laffe besluitjes. Een petje hier. Een leus daar. Een kritische vraag die werd ingeslikt. Een jeugdvriend die werd losgelaten omdat het ‘te ingewikkeld’ werd.

De geschiedenis herhaalt zich zelden exact, maar ze rijmt altijd.

Met haar gezicht strak in de plooi fietst ze terug over de Plantage Middenlaan. Ze kijkt nog steeds niet op.

Hoor het ook eens van een ander...