Brandoffer
Internationale Holocaust Herdenkingsdag. Zeventigduizend van mijn Joodse kinderen werden weggevoerd en vermoord. Niet door een onafwendbare natuurramp, maar door mensen. Op mijn straten, in mijn huizen. Door registratie, gehoorzaamheid en verraad dat in mijn stenen is getrokken.
Vandaag zie ik hoe dat verleden opnieuw wordt herschikt. Niet om te begrijpen, maar om het bruikbaar te maken. Vergelijkingen met het heden dienen vooral om hedendaagse deugd te etaleren. Zo vervaagt de collaboratie die in mijn stegen hing tot iets abstracts. Medeplichtigheid tot een systeemfout. Verantwoordelijkheid wordt een morele mist die door mijn grachten trekt.
Mijn geschiedenis wordt voorzichtig behandeld. In de lokalen van mijn scholen is kennis dun, gefragmenteerd, soms geheel afwezig. Niet uit onwetendheid, maar uit berekening. Te veel empathie zou ongewenste sympathieën kunnen oproepen. Te veel aandacht zou onrust veroorzaken in klassen waar antisemitisme inmiddels genormaliseerd is. Het zwijgen heet daar pedagogiek.
Mijn jeugd is niet ongeïnteresseerd, maar afgeleid. Hun wereld wordt gevormd door algoritmes, door een voortdurende stroom van morele signalen. Wat binnen het kader past, wordt versterkt. Wat erbuiten valt, genegeerd of verdacht gemaakt. Het denken wordt vervangen door volgen.
Verontwaardiging op mijn pleinen is selectief. Ik zag mijn straten massaal vollopen voor sommige slachtoffers. Mijn universiteiten werden bezet, instellingen geïntimideerd, culturele boycots ingesteld. Joden werden opnieuw collectief aangesproken, ditmaal in naam van rechtvaardigheid en medeleven.
Tegelijkertijd blijft het stil over de tienduizenden slachtoffers van een repressief regime dat vrouwen, minderheden en dissidenten systematisch vernietigt. Geen marsen over mijn bruggen. Geen bezettingen van mijn hallen. Geen morele urgentie. Dit lijden past niet in het juiste verhaal.
Rechtvaardigheid is bij mij verworden tot mode, selectief en vluchtig. Het verdriet zit niet alleen in het verleden, maar in de herhaling van de mechanismen. Geschiedenisvervalsing met valse voorwendselen. Morele zelfverzekerdheid zonder zelfonderzoek. De overtuiging dat men immuun is, zolang de taal correct is.
Herdenken is geen podium. Het is een spiegel. Waarin ik zie dat ‘nooit meer’ alweer is begonnen.