De nieuwe Nachtwacht
Vandaag bleef ik weer even staan bij een oude bekende.
Iedereen kent haar als De Nachtwacht, maar eigenlijk is zij De compagnie van kapitein Frans Banninck Cocq: een groepsportret van welgestelde burgers die zich graag als mijn beschermers lieten vereeuwigen. Wie erbij hoorde, liet zich schilderen, wie meer betaalde kreeg een betere plek. Rembrandt schilderde niet alleen een schutterscompagnie, maar ook een tijdsbeeld waarin aanzien, erkenning en zelfbeeld zorgvuldig op doek werden vastgelegd.
Soms denk ik dat sociale media dezelfde functie hebben overgenomen.
Het doek is vervangen door een scherm, de verf door pixels en de bewonderende blikken door likes. Mijn nieuwe schutters poseren niet meer met musketten, maar met selfies, hashtags en morele overtuigingen. Hun groepsportret verandert ieder uur, maar de behoefte om gezien te worden is onveranderd.
Ook mijn bestuur laat zich graag omringen door gelijkgestemden. In die veilige kring worden grootse idealen gekoesterd, verre werelden verdedigd en morele standpunten zorgvuldig gedeeld. De bubbel bevestigt zichzelf, zoals de schutters elkaar ooit bevestigden. Wie lang genoeg naar elkaars spiegelbeeld kijkt, gaat vanzelf geloven dat de wereld om die spiegel draait.
De mannen op Rembrandts doek zagen zichzelf als mijn verdedigers. Mijn bestuur ziet zichzelf graag als beschermer van natuur, klimaat en menselijkheid. Beide geloven oprecht dat hun rol onmisbaar is. Misschien is dat wel de grootste overeenkomst.
Ik neem het ze nauwelijks kwalijk.
Zelfingenomenheid is van alle tijden. Alleen de lijst is veranderd.
Rembrandt had linnen en olieverf.
Deze tijd heeft de frontcamera, die onze vluchtige aanwezigheid in een haastige klik probeert te vereeuwigen.
En net als toen sta ik er zelf niet op.
Ik ben slechts de achtergrond waartegen mensen elkaar graag vereeuwigen.
Terug naar het blog → Over IDF →