De Echo

Soms vraag ik mij af of een stad zichzelf kan onderzoeken. Ik ben groot geworden door uitgesproken mensen die zeiden waar het op stond, zonder dat een verschil van mening een reden was elkaar het bestaan te ontzeggen. Leven en laten leven was geen slogan, maar een voorwaarde om met zoveel verschillende mensen binnen mijn grachten samen te kunnen wonen. Juist daarom kijk ik met groeiende zorg naar mijn bewoners.

Het is niet de polarisatie die mij verontrust, maar wat erop volgt. De kloof tussen ‘wij’ en ‘zij’ wordt dieper, terwijl inlevingsvermogen, respect en mededogen steeds schaarser lijken. Ik zie hoe groepen elkaar demoniseren, ontmenselijken en met laster en intimidatie bestrijden, alsof de luidste stem vanzelf het grootste gelijk heeft. Verbaal geweld, mechanisch versterkt tot een muur van decibellen, laat nauwelijks nog ruimte voor een gesprek. Alles wordt teruggebracht tot eenvoudige tegenstellingen: voor of tegen, goed of fout, vriend of vijand.

Mijn bestuur zie ik ondertussen behoedzaam manoeuvreren. Uit angst de volgende storm over zich heen te krijgen wordt er gede-escaleerd waar begrensd zou moeten worden, goedgepraat waar veroordeeld zou mogen worden en met twee maten gemeten, totdat de norm ongemerkt is verschoven. Misschien is angst wel de meest onderschatte ondermijnende kracht van een samenleving.

Bij dit alles bekruipt mij een ongemakkelijk déjà vu. Omdat mijn donkerste jaren zich bijna letterlijk herhalen en destijds op de zelfde manier begon…

Misschien moet ik daarom ook naar mijzelf kijken. Is een stad wel een gezonde omgeving? Mijn straten brengen mensen dichter bij elkaar, maar dwingen hen ook voortdurend elkaars verschillen te verdragen. Alles weerkaatst tussen mijn gevels; woorden galmen langer na dan bedoeld en schaduwen lijken soms overtuigender dan de werkelijkheid. Misschien is het niet meer dan Plato’s grot, geprojecteerd op baksteen en water.

Mijn bewoners spreken vaak over ‘hun’ stad. Dat ontroert mij, maar ik vraag mij af wat zij daarmee bedoelen. Is het verbondenheid of bezit, trots of territoriumdrift? Misschien schuilt daarin wel dezelfde spanning die iedere stad in zich draagt: mensen zoeken elkaar op om vrij te zijn, maar verlangen tegelijk naar de zekerheid van een eigen groep. Ze wonen dicht op elkaar, sluiten hun deuren met zware sloten en vergeten soms dat een stad alleen kan bestaan zolang niemand haar uitsluitend voor zichzelf opeist.

Hoor het ook eens van een ander...